اکسس کنترل : ساختار و اجزای بنیادین سامانه‌های کنترل دسترسی

یک سیستم کنترل دسترسی کارآمد، مجموعه‌ای هماهنگ از سخت‌افزارها و نرم افزارهای پیشرفته است که وظیفه دارد تعیین کند چه کسی، در چه زمانی و به کدام بخش از یک ساختمان یا شبکه یا داده دسترسی داشته باشد شناخت دقیق اجزای سازنده این سیستم کنترل دسترسی به مدیران و کارشناسان امنیت سازمانها کمک می کند تا بتوانند سیستمی متناسب با نیازهای دقیق خود طراحی و پیاده سازی کنند. این سیستم ها لایه های متعددی از امنیت و نظارت را فراهم می آورند که مدیریت فیزیکی محیط را به شکلی خیره کننده آسان کرده و امنیت را به اندازه زیادی افزایش می دهند .

این سامانه‌ها از اجزای متنوعی تشکیل شده‌ و همگی در کنار هم یک ساختار یکپارچه را تشکیل می دهند که در ادامه به تشریح دقیق آن‌ها می‌پردازیم:

 

۱. بخش سخت‌افزاری سیستم :

سخت‌افزار، پیکره اصلی سیستم را تشکیل می‌دهد و شامل ابزارهای شناسایی و کنترلی به شرح زیر می باشد :

 کنترل پنل یا برد مرکزی :

مهم ترین بخش هر سیستم کنترل دسترسی، کنترل پنل (Access Control Panel) یا همان برد مرکزی است. این قطعه به عنوان مغز سیستم عمل می کند و تمامی تصمیمات نهایی در مورد اجازه ورود یا عدم دسترسی توسط آن اتخاذ می شود.

کنترل پنل در واقع یک کامپیوتر کوچک و اختصاصی است که دیتابیس کاربران، سطوح دسترسی و زمان بندی ها را در حافظه خود نگه می دارد و وظایف زیر را بر عهده دارد:

• پردازش سریع داده ها : بررسی اعتبار کاربر در کمتر از چند میلی ثانیه.
• ذخیره سازی رویدادها:  ثبت دقیق زمان ورود و خروج هر فرد حتی در صورت قطع ارتباط با نرم افزار مرکزی.
• مدیریت ورودی ها و خروجی ها : دریافت سیگنال از سنسورها و ارسال فرمان باز شدن به قفل های برقی.

 

هر کنترل پنل یا برد مرکزی دارای یک سری درگاههای ارتباطی می باشد که این درگاههای ارتباطی؛ برای ارتباط با تجهیزات دیگر مورد استفاده قرار می گیرند و شامل پورت شبکه (برای تبادل آنلاین داده‌ها)، RS485 و RS232 جهت اتصال به نرم‌افزار، و پورت ویگند (Wiegand) برای ارتباط با ریدرهای برد بلند می باشند.

همچنین هر برد مرکزی دارای یک خروجی رله می باشد که اقدام به ارسال پالس الکترونیکی برای فعال‌سازی عمل کننده ها مانند قفل‌ها، گیت‌ها و راهبندها می نماید .

 

کارتخوان ها و سنسورهای تشخیص هویت

کارتخوان ها (Readers) و سنسورها اولین نقطه تماس کاربر با سیستم اکسس کنترل هستند. وظیفه این اجزا؛ دریافت اطلاعات هویتی فرد و تبدیل آن به سیگنال های دیجیتال برای ارسال به کنترل پنل است. انواع متداول کارتخوان ها و اسکنرها عبارتند از :

• کارتخوان های RFID : این دستگاه ها با استفاده از امواج رادیویی، اطلاعات ذخیره شده روی کارت ها یا تگ ها را می خوانند. این کارتخوان ها معمولا در فرکانس های پایین 125 کیلو هرتز ، میانی یا مایفر  13.56 مگاهرتز و برد بلند یا  UHF در بازار موجود هستند.
• اسکنرهای بیومتریک: این سنسورها از ویژگی های منحصر به فرد بدن انسان مانند اثر انگشت، تشخیص چهره، اسکن عنبیه یا کف دست استفاده می کنند. امنیت این روش بسیار بالاتر است زیرا جعل کردن ویژگی های بیومتریک بسیار دشوار است.
• صفحه کلید (Keypad) : ساده ترین شکل دسترسی که در آن کاربر با وارد کردن یک کد عددی هویت خود را تایید می کند.
• خواننده های موبایلی : با استفاده از تکنولوژی های بلوتوث (BLE) یا NFC، تلفن همراه کاربر به عنوان کلید عمل می کند.
•  

2. بخش اعتبارنامه ها یا کلیدهای دیجیتال (Credentials) :

اعتبارنامه در واقع همان چیزی است که کاربر با خود حمل می کند تا به سیستم ثابت کند هویت او معتبر است. در سیستم های سنتی، کلید فیزیکی نقش اعتبارنامه را داشت، اما در سیستم های مدرن اکسس کنترل، این مفهوم به شکل دیجیتالی درآمده است. انتخاب نوع اعتبارنامه مستقیما بر تجربه کاربری و امنیت تاثیر می گذارد.

رایج ترین انواع اعتبارنامه ها عبارتند از:

• کارت های هوشمند و مگنت: کارت های پلاستیکی که دارای یک تراشه یا نوار مغناطیسی هستند.
• تگ ها و جاکلیدی های RFID : قطعات کوچکی که به راحتی حمل می شوند و برای دسترسی های سریع مناسب هستند.
• ویژگی های بیومتریک: در این حالت، خودِ فرد نقش اعتبارنامه را ایفا می کند و نیازی به حمل هیچ وسیله اضافی نیست.
• کدهای QR : برای دسترسی های موقت (مانند مهمان ها) بسیار کاربردی هستند و می توانند روی گوشی ارسال شوند.

 

3. بخش عمل‌کننده‌ها (Actuators):

این تجهیزات بازوهای اجرایی سیستم هستند که پس از تایید هویت و صدور فرمان رله، مسیر را باز می‌کنند:

*   قفل‌های الکترونیکی: شامل انواع قفل‌های مقابل‌برقی (زرگری)، مگنتی و شفتی که با دریافت فرمان رله، وضعیت درب را تغییر می‌دهند.

*  گیت‌های کنترل تردد: این موانع فیزیکی (مانند گیت‌های شیشه‌ای، تمام‌قد یا سه‌اهرمی) بهترین گزینه برای مدیریت عبور و مرور در ساختمان‌های پرتردد هستند و از ورود افراد غیرمجاز جلوگیری می‌کنند.

*   راهبندها و جک‌های پارکینگی: بازوهای اجرایی برای کنترل تردد وسایل نقلیه که بر اساس تصمیم‌گیری دستگاه اکسس کنترل، مسیر را برای خودروهای مجاز باز می‌کنند.

 

3. بخش نرم افزاری سیستم :

نرم افزار؛ رابط کاربری و نظارتی سیستم بوده که جهت کنترل تمامی اجزای سیستم اکسس کنترل مورد استفاده قرار می گیرد. این نرم افزار معمولا روی یک سرور یا کامپیوتر مرکزی نصب شده و وظایف و امکانات اصلی زیر را دارا می باشد :

• تعریف سطوح دسترسی : تعیین اینکه هر فرد در چه ساعاتی و به کدام اتاق ها دسترسی داشته باشد.
• گزارش گیری آنلاین:مشاهده لحظه ای ترددها و استخراج گزارش های دوره ای برای بخش حراست یا منابع انسانی.
• مدیریت هشدارها:اطلاع رسانی در صورت باز ماندن بیش از حد درب یا تلاش برای ورود غیرمجاز.
• یکپارچه سازی:اتصال سیستم اکسس کنترل به دوربین های مداربسته (CCTV) و سیستم های اعلام حریق.

به عبارت دیگر؛ نرم‌افزار کنترل دسترسی، مکمل هوشمند سخت‌افزار است که امکان نظارت جامع و گزارش‌گیری دقیق را فراهم می‌آورد. این بخش وظیفه تعریف سطوح دسترسی، تعیین زمان‌های مجاز تردد و مانیتورینگ لحظه‌ای را بر عهده دارد. از مزایای کلیدی نرم‌افزارهای مدرن می‌توان به قابلیت یکپارچه‌سازی با سیستم‌های مالی و منابع انسانی جهت انتقال خودکار داده‌های کارکرد کارکنان اشاره کرد.

قابلیت‌های شاخص یک نرم‌افزار کنترل تردد:

*   گزارش‌گیری جامع از تمام ترددها در بازه‌های زمانی دلخواه.

*   تعریف محدودیت تعداد ورود و خروج برای گروه‌های خاص در طول روز.

*   زمان‌بندی دقیق (روزانه و هفتگی) برای دسترسی افراد به مکان‌های مختلف.

*   پشتیبان‌گیری خودکار از بانک اطلاعاتی جهت امنیت داده‌ها.

*   پشتیبانی کامل از تقویم شمسی و ایام تعطیل.

*   تخلیه اطلاعات و به‌روزرسانی کاربران از طریق شبکه یا حافظه‌های جانبی.

*   امکان مدیریت چندین دستگاه به صورت متمرکز در یک نرم‌افزار واحد.

*   تعریف مدت اعتبار برای کاربران (مثلاً برای مهمانان یا پیمانکاران).

*   مانیتورینگ زنده (Real-time) و لحظه‌ای تمامی رخدادها.

*   ارائه وب‌سرویس و API جهت تعامل با سایر نرم‌افزارهای سازمانی و ایجاد بستری یکپارچه.3. منبع تغذیه و تجهیزات زیرساختی:

 

4. منبع تغذیه و تجهیزات زیرساختی:

پایداری یک سیستم اکسس کنترل به شدت به منبع تغذیه آن وابسته است. از آنجایی که این سیستم ها با برق کار می کنند، قطع شدن جریان برق می تواند منجر به از کار افتادن امنیت ساختمان شود. به همین دلیل، استفاده از منابع تغذیه دارای باتری پشتیبان (UPS) در این سیستم ها الزامی است.

علاوه بر منبع تغذیه، کابل کشی های استاندارد و داکت بندی های ایمن نیز جزو اجزای زیرساختی محسوب می شوند. در سیستم های مدرن تر، از تکنولوژی PoE (Power over Ethernet)  استفاده می شود که در آن برق و داده ها هر دو از طریق یک کابل شبکه منتقل می شوند. این کار باعث کاهش هزینه های کابل کشی و سادگی در نصب و نگهداری می شود.

نتیجه گیری :

یک سیستم اکسس کنترل حرفه ای، فراتر از مجموع قطعات سخت افزاری آن است؛ این سیستم در واقع یک راهکار مدیریتی برای ایجاد نظم و امنیت در محیط های مدرن محسوب می شود. با شناخت دقیق اجزای سازنده سیستم اکسس کنترل، از کنترل پنل های هوشمند گرفته تا سنسورهای بیومتریک و قفل های الکترونیکی، می توان دریافت که هماهنگی بین این بخش ها تا چه اندازه اهمیت دارد.

شناخت دقیق از وضعیت موجود؛ شناسائی نیازهای سازمان و انتخاب یک سیستم اکسس کنترل مناسب باعث بهبود کارآئی و افزایش امنیت و کاهش هزینه ها خواهد گردید.

 

در مورد اکسس کنترل بیشتر بدانیم :

سیستم‌های کنترل تردد و انواع آن

روش‌های اعمال کنترل دسترسی

ضرورت، مزایا و نکات مهم در انتخاب سیستم اکسس کنترل

فناوری Visible Light در تشخیص چهره دستگاه‌های اکسس کنترل

پورت Wiegand در اکسس کنترل چیست و چه کاربردی دارد؟

المان‌ها یا عناصر اصلی تشکیل‌دهنده سیستم‌های کنترل دسترسی

معرفی قابلیت‌های مهم دستگاه اکسس کنترل

تفاوت مفهوم اکسس کنترل ، تفاوت مفهوم اکسس کنترل، احراز هویت و مجوز در یک سیستم کنترل دسترسی

ویژگی‌های یک سیستم اکسس کنترل مدرن